‘ฟูอาดี้’ มองไทยกระอักอ่วน หลังศาลโลกตัดสินเมียนมาฆ่าล้างเผ่าพันธุ์โรฮิงญา
‘ฟูอาดี้’ มองไทยกระอักอ่วน หลังศาลโลกตัดสินเมียนมาฆ่าล้างเผ่าพันธุ์โรฮิงญา สวนทางท่าที ‘อนุทิน’ ปูพรมแดงรับ ‘มิน อ่อง ไลง์’ แนะปรับยุทธศาสตร์เร่งเจรจาชนกลุ่มน้อย ก่อนเป็นเจ้าภาพอาเซียนปี 71
วันนี้ (20 พ.ย. 69) ดร.ฟูอาดี้ พิศสุวรรณ อาจารย์ประจำสาขาวิชาการระหว่างประเทศ คณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ กล่าวถึงกรณีที่ศาลยุติธรรมระหว่างประเทศ (ICJ) มีมติ 9 ต่อ 6 พิพากษาว่า เมียนมากระทำการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ชาวโรฮิงญาในรัฐยะไข่ตอนเหนือ ระหว่างปฏิบัติการทางทหารปี 2560 โดยระบุว่า ถือเป็นครั้งแรกในรอบ 80 ปี ที่ศาล ICJ วินิจฉัยว่ารัฐเป็นผู้กระทำฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ ทั้งยังกำหนดให้เมียนมาชดใช้ค่าเสียหายและส่งรายงานภายใน 2 ปี และคำพิพากษาดังกล่าวยังมีผลผูกพันกับรัฐ แม้เปลี่ยนรัฐบาลแล้วแต่ก็ถือว่ายังมีความผูกมัดอยู่
ไทยควรอยู่ในสถานะที่ลำบากใจพอสมควร เนื่องจากไม่กี่เดือนที่ผ่านมานายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี เพิ่งจะต้อนรับมิน อ่อง ไลง์ ประธานาธิบดีเมียนมาอย่างสมเกียรติ โดยนายอนุทิน ยังระบุว่าจะสนับสนุนการมีส่วนร่วมของเมียนมาในอาเซียนอย่างเต็มที่ ไทยยังถูกมองว่าเป็นผู้นำกระแสเรื่องการฟื้นปฏิสัมพันธ์กับเมียนมาด้วย
ไทยยึดมั่นมาโดยตลอดว่าตั้งอยู่ในระเบียบโลก สะท้อนจากการประชุม UNGA ครั้งล่าสุด ที่นายอนุทิน กล่าวบนเวทีว่า สิทธิมนุษยชนสากลจะไม่มีความหมายหากถูกนำไปใช้อย่างเลือกปฏิบัติ พร้อมกับยืนยันหลักการ การกลับมามีปฏิสัมพันธ์กับเมียนมา (Re-engagement)
“หลังจากที่ท่านอนุทินกล่าวต้อนรับ กล่าวในเวที UN ศาลโลกก็มาวินิจฉัยว่า รัฐที่เราต้อนรับอย่างอบอุ่น โอบอ้อมอารี ชนแชมเปญ ปูพรมแดงได้ทำการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ คำถามคือ ความกระอักกระอ่วนใจนี้จะทำอย่างไรให้สอดคล้องกับการดำเนินนโยบายต่างประเทศของไทยกับเมียนมาที่มีความย้อนแย้งอยู่“
ดร.ฟูอาดี้ กล่าวต่อว่า เรายึดมั่นระเบียบโลก แต่ไทยกลับดำเนินการทางด้านต่างประเทศกับเมียนมาอย่างที่เป็นอยู่ ทั้งที่ยังไม่ได้เป็นภาคีในอนุสัญญาว่าด้วยการป้องกันและลงโทษความผิดอาญาฐานฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ เราควรใช้โอกาสนี้ในการปรับเปลี่ยนหลักการของไทยในการฟื้นปฏิสัมพันธ์กับเมียนมา แต่ตลอด 5 ปีที่ผ่านมา พิสูจน์แล้วผ่านสงครามลุกลาม ปัญหาสแกมเมอร์ ผู้ลี้ภัย และการปะทะตามแนวชายแดน ไทยอาจจะต้องเปลี่ยนแว่นมองว่า กองทัพเมียนมาเป็นต้นเหตุที่ทำให้ไร้เสถียรภาพ
อย่างไรก็ตามไม่ได้กำหนดว่าไทยจะต้องคว่ำบาตร เมียนมา แต่ไทยจะมีความไม่ชัดเจนเหมือนเดิมหรือไม่ เพราะการฟื้นปฏิสัมพันธ์มีต้นทุนทางการเมืองที่สูง เราอาจจะต้องคงความร่วมมือไว้ เช่น ควบคุมการขนถ่ายเชื้อเพลิง การแลกเปลี่ยนสินค้าที่ถูกนำไปใช้เป็นอาวุธ หรือแม้แต่การเงินที่ไปเลี้ยงหน่วยงานในเมียนมา รวมถึงการพูดคุยกับกลุ่มที่เห็นต่างจากรัฐบาลเมียนมา ชนกลุ่มน้อย ผู้แทนชาวโรฮิงญา เพราะไทยจะเป็นประธานอาเซียนในปี 2571 โดยใช้กรณีที่ศาล ICJ มีคำพิพากษามาเป็นหนึ่งในปัจจัยการปรับเปลี่ยนยุทธศาสตร์ของไทยต่อเมียนมา
อย่างไรก็ตาม มาเลเซียถือเป็นประเทศที่น่าหนักใจกว่าไทย เพราะเมื่อวันที่ 17 พ.ย.69 กระทรวงมหาดไทยของมาเลเซียรายงานต่อรัฐสภาว่า ตั้งแค่ต้นปี-สิ้นเดือน ต.ค.69 ได้ส่งพลเรือนเมียนมากลับประเทศแล้วกว่า 10,200 คน ซึ่งไม่แน่ใจว่ามีชาวโรฮิงญารวมอยู่ในนี้ด้วยหรือไม่ อีกทั้งอันวาร์ อิบราฮิม นายกรัฐมนตรีของมาเลเซีย ยังระบุว่าจะส่งชาวโรฮิงญา 5,000 คน กลับไปที่เมียนมาด้วย รัฐบาลมาเลเซียยังขอให้ UNHCR ระงับการขึ้นทะเบียนผู้ลี้ภัยทั้งหมด โดยขอให้เป็นอำนาจของรัฐบาลเอง
ขณะที่บังคลาเทศ กลายเป็นผู้แบกรับต้นทุน ปัจจุบันค่ายผู้ลี้ภัยที่ใหญ่ที่สุดในโลกอยู่ที่ค็อกซ์บาซาร์ ประเทศบังกลาเทศ มากกว่าครึ่งเป็นเด็ก ซึ่งในปีที่ผ่านมามีเงินสนับสนุน 934 ล้านดอลลาร์สหรัฐ แต่ปีนี้เงินสนับสนุนลดเหลือเพียง 710 ดอลลาร์สหรัฐ นายกรัฐมนตรีบังกลาเทศก็ออกมาแสดงความยินดีต่อคำพิพากษาศาล ICJ ซึ่งบังกลาเทศถือเป็นตัวอย่างที่ดีให้กับไทย เพราะไม่เพียงแต่เขาจะเจรจากับรัฐบาลกลางเมียนมาเท่านั้น แต่ยังได้มีการเจรจากับกองทัพอาระกันอย่างเปิดเผย ซึ่งไทยควรที่จะเจรจากับชนกลุ่มน้อยด้วยเช่นกัน
ส่วนองค์การความร่วมมืออิสลาม (OIC) เชื่อว่าจะมีการผลักดันประเด็นของชาวโรฮิงญาต่อในเวทีขององค์การสหประชาชาติ ซึ่งต้องดูท่าทีของประเทศมหาอำนาจอื่น ๆ เช่น จีน และรัสเซีย อย่างไรก็ตามหากเมียนมาไม่ปฏิบัติตามคำพิพากษาของศาล ICJ ประเทศแกมเบียสามารถนำเรื่องนี้เข้าสู่การพิจารณาของคณะมนตรีสิทธิมนุษยชนแห่งสหประชาชาติ (UNHRC) ได้ และคดีของชาวโรฮิงญาอาจถูกใช้เป็นบรรทัดฐานให้กับกรณีของฉนวนกาซาด้วย
ดร.ฟูอาดี้ ยังกล่าวถึงกรณีที่สหรัฐฯ ออกแถลงการณ์โดยระบุให้ เมียนมาเป็นประเทศในกลุ่มแร่ธาตุวิกฤตที่ต้องให้ความสำคัญเป็นอันดับแรก (Critical Mineral Priority) ซึ่งกระทบต่อจีนโดยตรง เพราะเมียนมาเป็นแหล่งแร่สำคัญของจีนถึง 52% โดยเฉพาะแร่แรร์เอิร์ธ และนักวิเคราะห์หลายคนก็เชื่อว่าจีนไม่พอใจเมียนมาเป็นอย่างมาก อีกทั้งเมียนมายังมีการเจรจาเงียบ ๆ กับสหรัฐฯ มาโดยตลอด ทั้งการปราบสแกมเมอร์และเหมืองแร่สำคัญ
คำพิพากษาของศาล ICJ ถือเป็นชัยชนะของชาวโรฮิงญา หลังถูกทำให้ไร้สัญชาติตั้งแต่ปี ค.ศ.1982 ซึ่งมีแถลงการณ์จากสภาที่ปรึกษาโรฮิงญาเรียกร้องให้ยกเลิกกฎหมายสัญชาติ เพื่อให้ชาวโรฮิงญากลับสู่การเป็นพลเรือนของเมียนมา
สำหรับประเทศไทย การฟื้นปฏิสัมพันธ์กับเมียนมาจะต้องถูกตีความใหม่ เพราะตอนนี้ดูเหมือนโน้มเอียง ถึงเวลาที่จะต้องเจรจากับฝ่ายต่าง ๆ อย่างเปิดเผยมากขึ้น และต้องยอมรับว่ากองทัพเมียนมาเป็นผู้ที่ทำให้เกิดภาวะไร้เสถียรภาพ ไม่ใช่ผู้ที่จะนำมาซึ่งเสถียรภาพ ไทยจะต้องมองมนุษยธรรมเป็นเครื่องมือในเชิงรุกมากยิ่งขึ้น ยึดหลัก “การทำดีกับคนอื่นก็เพื่อตัวเราเอง” โดยเฉพาะไทยที่เป็นมหาอำนาจทางอาหาร เป็นไปได้หรือไม่ที่จะส่งอาหารไปที่ค็อกซ์บาซาร์ เพื่อลดการที่ชาวโรฮิงญาจะหนีลงเรือ
ขณะที่วาระการประชุมอาเซียนในปี 2571 ที่ไทยจะเป็นเจ้าภาพ ต้องกำหนดให้เมียนมามีความรับผิดชอบมากขึ้น ที่ผ่านมาไทยแทบจะไม่เคยต่อต้านเมียนมา ไทยถูกมองเป็นผู้ที่นอบน้อม โอบรับรัฐบาลที่ฆ่าล้างเผ่าพันธุ์














