ผอ. มูลนิธิบูรณะนิเวศชี้อาชญากรรมสิ่งแวดล้อมในไทยทำเป็นขบวนการ จ่ายสินบนทุกระดับ

ผอ. มูลนิธิบูรณะนิเวศชี้อาชญากรรมสิ่งแวดล้อมในไทยทำเป็นขบวนการ จ่ายสินบนทุกระดับ จี้นายกฯ อย่าถ่วงเวลารับรองกฎหมาย PRTR เปิดทางไทยเข้า OECD-เลิกปกปิดข้อมูลสารปนเปื้อนภาคเหนือ

วันนี้ (14 พ.ย. 69) หลักสูตรอาชญาวิทยาและงานยุติธรรม คณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย จัดเสวนาวิชาการ “วิกฤตอาชญากรรมสิ่งแวดล้อมในไทย: เศรษฐกิจสีเทา ความยุติธรรม และทางออกสังคมไทย” ณ ห้องสิงห์ดำสเปซ คณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

นางสาวเพ็ญโฉม แซ่ตั้ง ผู้อำนวยการมูลนิธิบูรณะนิเวศ กล่าวว่าอาชญากรรมทางสิ่งแวดล้อมเป็นการกระทำที่ก่อให้เกิดอันตรายอย่างมีนัยสำคัญ โดยเฉพาะอาชญากรรมที่เกิดขึ้นจากการกระทำผิดด้านมลพิษและสารอันตราย โดยยกตัวอย่างคดีที่สำคัญในหลายจังหวัดของประเทศไทยซึ่งมีลักษณะความผิดที่ใกล้เคียงกันมาก เช่น มีการทำงานเป็นเครือข่ายและเป็นขบวนการ มีความร่วมมือหนุนหลังทั้งข้าราชการที่กำกับดูแล อดีตข้าราชการระดับสูง องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น บริษัทที่ปรึกษา และนักกฎหมาย โดยมีผู้เดินหน้าเป็นบริษัทเอกชน ทั้งยังมีการปลอมแปลงเอกสารและตราประทับหน่วยงาน ประกอบกิจการนอกใบอนุญาต และเมื่อถึงเวลาที่มีปัญหาก็จะวางเพลิงเผาทำลายหลักฐาน ทั้งยังก่อให้เกิดความเสียหายเป็นวงกว้างต่อทรัพยากรธรรมชาติและประเมินความเสียหายได้ยาก

โจทย์ใหญ่ในคดีอาชญากรรมมลพิษของไทยมาจาก 2 เรื่องคือการจัดการกากของเสียอันตรายจากภาคอุตสาหกรรม และการนำเข้ากากของเสียจากต่างประเทศ ซึ่งมูลนิธิบูรณะนิเวศทำหนังสือถึงกรมสอบสวนคดีพิเศษ (DSI) เพื่อรับคดีการนำเข้ากากของเสียประเภทขยะอิเล็กทรอนิกส์เป็นคดีพิเศษ

นางสาวเพ็ญโฉมยังได้ฉายภาพวงจรของการลักลอบทิ้งกากขยะอันตราย แม้จะมีกฎหมายคุมเข้มแต่ก็ยังมีการกระทำผิด หลายคดีเกี่ยวข้องกับการรับสินบนในหลายระดับ มีผู้รับกำจัดเถื่อนรับเงินมาเป็นทอด ๆ และลักลอบทิ้งในที่ดินเปล่าหรือแหล่งน้ำ ยกตัวอย่างคดีของบริษัท วินโพรเสสฯ ที่เป็นคดีประวัติศาสตร์ด้านมลพิษของไทย ซึ่งเกิดจากช่องโหว่ในการบังคับใช้กฎหมาย การตรวจสอบของรัฐ และการทุจริตของเจ้าหน้าที่

ปัญหาอาชญากรรมทางสิ่งแวดล้อมในปัจจุบันถือว่ารุนแรงมากกว่าเดิมจากหลายปัจจัย เรามองว่าอาชญากรรมทางสิ่งแวดล้อมในอดีตเกิดขึ้นได้ยากถ้าไม่มีการทุจริตในวงราชการ แต่ปัจจุบันบริษัทส่วนใหญ่มีกันจ่ายทุกระดับ ขณะที่กฎหมายไทยบทลงโทษอ่อนมากทำให้กรมโรงงานอุตสาหกรรมเสนอให้ปรับปรุงกฎหมายเพิ่มโทษเพิ่มมาตราที่ว่าด้วยการวางหลักประกันทางสิ่งแวดล้อมให้กำหนดว่าผู้กระทำผิดจะต้องเป็นผู้ฟื้นฟู

นางสาวเพ็ญโฉมกล่าวถึงร่างพระราชบัญญัติการรายงานและเปิดเผยข้อมูลการปล่อยและเคลื่อนย้ายสารมลพิษ พ.ศ. … หรือร่างกฎหมาย PRTR จำนวน 3 ฉบับ ได้แก่ฉบับพรรคประชาชน พรรคประชาธิปัตย์ และภาคประชาชน ซึ่งของภาคประชาชนถูกบรรจุในระเบียบวาระรอการพิจารณาซึ่งต้องรอนายกรัฐมนตรีรับรองเพราะถูกตีความว่าเป็นกฎหมายการเงิน หากถูกตีตกก็อาจจะต้องรวบรวมรายชื่อใหม่ ซึ่งเรามองว่าหากมีร่างกฎหมายฉบับนี้จะทำให้ประเทศไทยมีฐานข้อมูลว่าแหล่งกำเนิดมลพิษอยู่ที่ใดบ้าง

อย่างไรก็ตามประเทศไทยมีความหวังที่จะเข้าไปเป็นสมาชิกขององค์การเพื่อความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการพัฒนา (OECD) ภายในปี 71 ซึ่ง OECD กำหนดให้ประเทศสมาชิกต้องมีกฎหมาย PRTR จึงขอให้นายกฯ อย่าถ่วงเวลาเพราะถึงเวลาที่จะต้องยกระดับสิ่งแวดล้อมและจัดการมลพิษให้ดี

ขณะที่ปัญหามลพิษข้ามแดนในแม่น้ำทางภาคเหนือซึ่งปัจจุบันขยายเป็นวงกว้างในแม่น้ำสายหลักของภาคเหนือทั้งแม่น้ำกก สาย รวก โขง และสาละวิน ขณะนี้รัฐบาลไทยได้ทำ MOU กับจีน ตนเองอยากให้รัฐบาลไทยหนักแน่นเจรจาหาทางในการคุยกับรัฐฉานว่าจะต้องมีการจัดการระบบให้ดีกว่านี้เพื่อให้มลพิษน้อยลงและควบคุมมลพิษได้ในระดับหนึ่ง เราอยากได้ยินรัฐบาลระบุว่าจะสำรวจว่ามีกี่ครัวเรือนที่เดือดร้อนในทางเศรษฐกิจและวิถีชีวิตพร้อมกับออกมาตรการช่วยเหลือ ทั้งการผ่อนผันชำระหนี้ มาตรการช่วยเหลือค่าครองชีพ การหาแหล่งที่ทำกินใหม่ และการหาแหล่งน้ำสำรอง

เราห่วงเรื่องการปกปิดข้อมูลโดยเฉพาะพื้นที่การเพาะปลูกที่ปนเปื้อนสารหนูซึ่งอาจกระทบกับความกังวลของประชาชน ยิ่งปกปิดข้อมูลยิ่งทำให้ความรุนแรงของปัญหาหนักขึ้น รัฐบาลจึงควรเปิดเผยสถานการณ์กับประชาชน ไม่เช่นนั้นจะกระทบกับความเชื่อมั่นของรัฐบาล

นางสาวเพ็ญโฉมกล่าวถึงอุปสรรคในการผลักดันกฎหมายด้านสิ่งแวดล้อมว่าส่วนหนึ่งเป็นเพราะรัฐบาลไทยโดยเฉพาะนักการเมืองที่ปกครองยังไม่ให้ความสำคัญกับสิ่งแวดล้อม ทุกอย่างที่ทำวนเวียนอยู่กับผลประโยชน์เฉพาะกลุ่ม แย่ไปกว่านั้นคือนักการเมืองมีผลประโยชน์เกี่ยวข้องกับธุรกิจเหล่านี้ อีกทั้งหน่วยงานที่กลั่นกรองกฎหมาย เช่น สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกามีผู้บริหารเอกชนเข้าไปนั่งอยู่ แม้ต้นทางเสนอกฎหมายมาดีทำให้ระหว่างการปรับปรุงกฎหมายมีบางมาตราที่สาระสำคัญหายไป ดังนั้นเรื่องสิ่งแวดล้อมต้องผลักดันให้มีความโปร่งใสและประชาชนมีส่วนร่วมเพื่อป้องกันปัญหาทางด้านมลพิษให้ดีขึ้น

ที่ผ่านมาการทำงานของภาคประชาสังคมมีความเสี่ยง โดยเฉพาะกรณีล่าสุดที่ทีมงานมูลนิธิบูรณะนิเวศถูกยิงข่มขู่ระหว่างลงพื้นที่เก็บตัวอย่างน้ำและตะกอนดินในบริเวณใกล้เคียงบ่อฝังกลบกากของเสียในอำเภอกบินทร์บุรี จังหวัดปราจีนบุรี ภาคประชาสังคมหรือภาคประชาชนทำโดยลำพังไม่ได้แต่จะเข้มแข็งได้เกิดจากการเกาะกลุ่มกัน การทำงานเชิงรุก และการรายงานจากสื่อมวลชน