เปิดรายงาน ทส.แม่น้ำสายวิกฤต เสนอผู้บริหารเร่งตรวจสอบเหมืองแร่ต้นเหตุปล่อยมลพิษ

ข้อเสนอเร่งตรวจสอบเหมืองแร่ต้นเหตุปล่อยมลพิษแม่น้ำสาย – ทสจ. เชียงราย ชงรายงานส่งผู้บริหาร ทส. ระบุ 3 แนวทางแก้ไขปัญหา – จัดหาแหล่งน้ำสำรองบรรเทาความเดือดร้อนยามฉุกเฉินหากไม่สามารถผลิตประปาได้

วันนี้ (10 พ.ย. 69) แหล่งข่าวจากกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (ทส.) เปิดเผยว่าภายหลังจากแม่น้ำสายวิกฤตเนื่องจากมีสารหนูที่พุ่งสูงขึ้นเมื่อบ่ายวันที่ 5 พฤศจิกายนที่ผ่านมาและค่าความขุ่นสูงเกิน 10,000 NTU จนการประปาส่วนภูมิภาค (กปภ.) สาขาแม่สายต้องหยุดผลิตน้ำประปาและส่งผลกระทบต่อเนื่องในด้านต่าง ๆ จนนายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรีได้สั่งการให้หน่วยงานต่าง ๆ เร่งแก้ปัญหา

โดยหน่วยงานในสังกัด ทส. จังหวัดเชียงรายได้ส่งรายงานด่วนถึงนายสุชาติ ชมกลิ่น รัฐมนตรีว่าการ ทส. และคณะผู้บริหารกระทรวง ทส. เพื่อรายงานข้อเท็จจริงและแนวทางแก้ไขปัญหา

แหล่งข่าวกล่าวว่าในรายงานระบุว่า เมื่อวันที่ 5 พฤศจิกายน 2569 เกิดเหตุแม่น้ำสายบริเวณชุมชนหัวฝาย อำเภอแม่สาย มีสภาพน้ำเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลแดง ขุ่นเข้ม และมีตะกอนโคลนจำนวนมากอย่างผิดปกติ ส่งผลกระทบต่อระบบผลิตน้ำประปาของ กปภ. สาขาแม่สาย โดยผลกระทบสำคัญ ได้แก่

1.ค่าความขุ่นของน้ำสูงถึง 14,000 NTU ขณะที่ระบบกรองน้ำรองรับได้ประมาณ 6,000 NTU

2.ตรวจพบสารหนูในน้ำดิบ มีค่าสูงกว่าค่ามาตรฐานค่อนข้างมาก

3.กปภ. ต้องลดกำลังการผลิตและจ่ายน้ำประปา กระทบพื้นที่ 2 ตำบล ได้แก่ ตำบลแม่สาย และตำบลเวียงพางคำ รวม 14 หมู่บ้าน

4.ประชาชนและผู้ประกอบการได้รับผลกระทบจากน้ำประปาไหลอ่อนและไม่ไหล กระทบต่อการดำรงชีวิตและกิจกรรมทางเศรษฐกิจ

อย่างไรก็ตาม ล่าสุดวันที่ 7 พฤศจิกายน 2569 กปภ. สามารถกลับมาผลิตและจ่ายน้ำได้เต็มระบบและเข้าสู่สภาวะปกติ ทั้งนี้มีการตรวจสอบค่าความขุ่นและค่าสารหนูในน้ำดิบอย่างต่อเนื่อง พบว่าอยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน ค่าความขุ่นน้ำดิบที่ 1,164 NTU ค่าสารหนูที่ 0.05 มิลลิกรัมต่อลิตร

ในรายงานระบุว่า สาเหตุที่อยู่ระหว่างการตรวจสอบ ประกอบด้วย

1.ฝนตกบริเวณพื้นที่ต้นน้ำ อาจชะล้างสารโลหะหนักและตะกอนที่สะสมอยู่ลงสู่แม่น้ำสาย

2.ปริมาณน้ำในแม่น้ำลดลง ทำให้ความเข้มข้นของสารปนเปื้อนเพิ่มขึ้น

3.ความเป็นไปได้ของกิจกรรมการทำเหมืองแร่บริเวณต้นน้ำ ทั้งในฝั่งประเทศไทยและประเทศเพื่อนบ้าน

ข้อสังเกตสำคัญคือ ปัญหาสารหนูในแม่น้ำสายไม่ได้เพิ่งเกิดขึ้น โดยผลตรวจช่วงเดือนสิงหาคมและกันยายน 2569 ก็ยังพบสารหนูเกินมาตรฐาน แสดงให้เห็นว่าเป็นปัญหาต่อเนื่องที่ต้องแก้ไขในระดับต้นเหตุ

รายงานที่ส่งถึงคณะผู้บริหาร ทส. ระบุด้วยว่า แนวทางการแก้ไขของจังหวัดเชียงราย การดำเนินการแบ่งเป็น 3 ระยะ คือ ระยะที่ 1 การแก้ไขสถานการณ์เฉพาะหน้า โดยผู้ว่าราชการจังหวัดได้ลงพื้นที่ติดตามสถานการณ์ร่วมกับนายอำเภอแม่สาย กปภ. และสำนักงานสิ่งแวดล้อมและควบคุมมลพิษที่ 1 เร่งฟื้นฟูระบบผลิตน้ำประปาและเพิ่มประสิทธิภาพการจ่ายน้ำให้ประชาชน พร้อมเก็บตัวอย่างน้ำตรวจวิเคราะห์สารหนูและโลหะหนักในห้องปฏิบัติการและประสานหน่วยงานที่เกี่ยวข้องจัดหาแหล่งน้ำสำรองเพื่อบรรเทาความเดือดร้อน

“ที่สำคัญได้จัดทำแผนเผชิญเหตุ กรณีการปนเปื้อนน้ำดิบและการหยุดจ่ายน้ำประปา อำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงรายได้เตรียมแผนไว้ 3 ระยะ และเตรียมความพร้อมหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง โดยระยะที่ 1 การเฝ้าระวังและการตอบโต้ฉุกเฉิน (0-24 ชั่วโมง) ระยะที่ 2 การแก้ไขปัญหาระยะสั้น (24 ชั่วโมงถึง 7 วัน) และระยะที่ 3 แผนรองรับเหตุวิกฤตนานเกิน 7 วัน” รายงานระบุ

สำหรับแนวทางแก้ไขปัญหาระยะที่ 2 (ระยะกลาง) คือเร่งพัฒนาแหล่งน้ำดิบจากพื้นที่อำเภอเชียงแสน เพื่อส่งมาผลิตน้ำประปาให้แม่สาย พัฒนาระบบน้ำบาดาลและถังเก็บน้ำสำรอง โดยกรมทรัพยากรน้ำบาดาลมีแผนดำเนินงานในปีงบประมาณ 2570 เพิ่มระบบเฝ้าระวังและตรวจสอบคุณภาพน้ำอย่างต่อเนื่อง

ส่วนการแก้ปัญหาระยะที่ 3 (ระยะยาว) คือพัฒนาแหล่งน้ำสำรองเพิ่มเติม เช่น อ่างเก็บน้ำดอยหัวแม่คำ สร้างความมั่นคงด้านแหล่งน้ำประปา ลดการพึ่งพาน้ำจากแม่น้ำสายเพียงแหล่งเดียว ประสานความร่วมมือกับประเทศเมียนมาในการตรวจสอบและแก้ไขปัญหามลพิษข้ามพรมแดน ตรวจสอบกิจกรรมต้นน้ำที่อาจเป็นแหล่งกำเนิดสารปนเปื้อน และกำหนดมาตรการป้องกันอย่างเป็นรูปธรรม

แหล่งข่าวกล่าวว่า สำหรับประเด็นที่ควรเร่งดำเนินการเพิ่มเติมและให้ความสำคัญเป็นพิเศษคือความปลอดภัยของประชาชน โดยการประปาอำเภอแม่สายได้มีมาตรการในการตรวจหาสารปนเปื้อนโลหะหนักในน้ำดิบก่อนนำน้ำดิบมาผลิตเป็นน้ำประปาเป็นประจำทุกวัน ยืนยันความปลอดภัยในการบริโภค รวมไปถึงหากตรวจสอบและพบว่าน้ำดิบมีสีที่ผิดปกติก็จะดำเนินการตรวจหาสารโลหะหนักก่อนนำน้ำมาผลิต หากค่าความขุ่นเกินกว่า 6,000 NTU การประปาอำเภอแม่สายจะดำเนินการหยุดการผลิตเพื่อป้องกันมิให้สารปนเปื้อน

นอกจากนี้ควรเร่งดำเนินการช่วยเหลืออำเภอแม่สาย โดยให้มีแหล่งน้ำสำรองในการทดแทนกรณีที่การประปาอำเภอแม่สายไม่สามารถผลิตน้ำประปาได้ โดยอำเภอแม่สายและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นได้ดำเนินการเตรียมแหล่งน้ำสำรองและรถบรรทุกน้ำคอยส่งน้ำสะอาดให้กรณีที่น้ำประปาไม่สามารถผลิตได้ โดยมีแหล่งน้ำสำรองจากระบบประปาในตำบลเกาะช้าง อำเภอแม่สาย จำนวน 1 แหล่ง และแหล่งน้ำสำรองขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น จำนวน 5 แหล่งน้ำ

ขณะที่สำนักงานป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยจังหวัดเชียงรายเตรียมความพร้อมรถผลิตน้ำดื่มเคลื่อนที่ กรณีที่ระบบประปาในอำเภอแม่สายไม่สามารถผลิตได้ ส่วนมณฑลทหารบกที่ 37 และกองอำนวยการความมั่นคงภายในจังหวัดเชียงรายเตรียมความพร้อมชุดผลิตน้ำประปาสนาม ในกรณีที่ไม่สามารถผลิตน้ำประปาได้

“ให้หน่วยงานความมั่นคงในพื้นที่ดำเนินการด้านการข่าวตรวจสอบจำนวนและพิกัดในการดำเนินอุตสาหกรรมเหมืองแร่ในต้นน้ำแม่น้ำสาย และแม่น้ำอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง พร้อมขอความร่วมมือไปยังจังหวัดท่าขี้เหล็ก สาธารณรัฐแห่งสหภาพเมียนมา ให้ตรวจสอบการดำเนินกิจการเหมืองแร่ในการควบคุมสารปนเปื้อนลงในแม่น้ำสาธารณะ” รายงานระบุ

“ด้านอำเภอแม่สายร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในพื้นที่ ได้มีการกำหนดแผนเผชิญเหตุ กรณีการเฝ้าระวังสารปนเปื้อนในแม่น้ำ โดยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในพื้นที่เฝ้าระวังและจัดทำแผนเผชิญเหตุในกรณีดังกล่าว รวมไปถึงหากต้องมีการหยุดการผลิตน้ำประปาในพื้นที่ก็จะมีการดำเนินการประชาสัมพันธ์ให้ประชาชนในพื้นที่รับทราบ รวมไปถึงดำเนินการบรรเทาความเดือดร้อนเหตุที่เกิดขึ้น” รายงานส่งถึงคณะผู้บริหาร ทส. ระบุ