‘ยศชนัน’ ระดมนักวิทยาศาสตร์ทั่วประเทศ แก้ปัญหาสารหนูปนเปื้อนแม่น้ำกก-สาย
‘ยศชนัน’ ระดมนักวิทยาศาสตร์ทั่วประเทศ แก้ปัญหาสารหนูปนเปื้อนแม่น้ำกก-สาย เดินหน้า 4 มาตรการเร่งด่วน ขยายระบบกรองน้ำสะอาด-แจกชุดตรวจสารหนูพกพา พร้อมออกแบบฝายดักตะกอนพิษ และจัดทำแผนที่พื้นที่เสี่ยง ใช้เทคโนโลยีตรวจพิสูจน์ต้นตอสารปนเปื้อน หวังนำข้อมูลวิทยาศาสตร์ช่วยเจรจาแก้ปัญหาข้ามแดน
วันนี้ (17 พ.ย. 69) ศ.ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) ในฐานะประธานคณะกรรมการป้องกันและแก้ไขปัญหาภัยพิบัติในพื้นที่ภาคเหนือ ประชุมผ่านระบบออนไลน์ร่วมกับนักวิจัยและนักวิทยาศาสตร์ในสังกัดกระทรวง อว. จากทั่วประเทศ เพื่อหารือแนวทางแก้ไขปัญหาสารหนูและโลหะหนักปนเปื้อนในแม่น้ำกกและแม่น้ำสาย จังหวัดเชียงราย ภายหลังลงพื้นที่รับฟังความเดือดร้อนของประชาชนริมแม่น้ำทั้งสองสาย ซึ่งมีความกังวลเกี่ยวกับผลกระทบต่อสุขภาพ การใช้น้ำอุปโภคบริโภค และการประกอบอาชีพเกษตรกรรม
ศ.ดร.ยศชนัน เปิดเผยว่า การประชุมครั้งนี้มีเป้าหมายเพื่อระดมเทคโนโลยีและผลงานวิจัยของกระทรวง อว. ที่มีความพร้อมใช้งานอยู่แล้ว ลงไปช่วยเหลือประชาชนและแก้ไขปัญหาเฉพาะหน้าโดยเร็วที่สุด โดยไม่ต้องรอให้การแก้ไขปัญหาที่ต้นเหตุแล้วเสร็จ
ทั้งนี้ การแก้ไขปัญหาที่ต้นเหตุยังจำเป็นต้องอาศัยการเจรจากับประเทศเพื่อนบ้าน เพื่อควบคุมแหล่งกำเนิดมลพิษบริเวณต้นน้ำ ซึ่งขณะนี้กระทรวงการต่างประเทศ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม และหน่วยงานระดับจังหวัดกำลังดำเนินการอยู่ อย่างไรก็ตาม ประเทศไทยจำเป็นต้องเร่งดำเนินมาตรการปกป้องสุขภาพและการดำรงชีวิตของประชาชนควบคู่กันไป
สำหรับมาตรการเร่งด่วน 4 ด้าน ที่กระทรวง อว. เตรียมนำเทคโนโลยีและงานวิจัยลงไปใช้แก้ไขปัญหาในพื้นที่ ประกอบด้วย
1.ขยายการติดตั้งระบบกรองและบำบัดน้ำสะอาดในพื้นที่ได้รับผลกระทบ
กระทรวง อว. โดยสถาบันวิจัยแสงซินโครตรอน (องค์การมหาชน) ศูนย์นาโนเทคโนโลยีแห่งชาติ (นาโนเทค) สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) และกรมวิทยาศาสตร์บริการ (วศ.) จะนำระบบกรองและบำบัดน้ำที่ผ่านการติดตั้งและใช้งานได้ผลในพื้นที่นำร่อง มาขยายการติดตั้งเพิ่มเติมในหมู่บ้านที่ประสบปัญหา
โดยพื้นที่นำร่องที่ดำเนินการแล้ว ได้แก่ ตำบลท่าตอน จังหวัดเชียงใหม่ และพื้นที่อำเภอเมือง จังหวัดเชียงราย ประกอบด้วย บ้านฟาร์มสัมพันธกิจ บ้านเมืองงิม และบ้านริมกก เพื่อเพิ่มการเข้าถึงน้ำสะอาดให้เพียงพอต่อความต้องการของประชาชน
2.ผลิตและกระจายชุดตรวจสารหนูและโลหะหนักแบบพกพา ให้ประชาชนตรวจสอบเบื้องต้นได้ด้วยตนเอง
ศูนย์นาโนเทคโนโลยีแห่งชาติ สวทช. จะเร่งเพิ่มการผลิตชุดตรวจสารหนูและโลหะหนักแบบพกพา ซึ่งใช้งานง่ายและทราบผลได้รวดเร็ว ก่อนกระจายไปยังพื้นที่ได้รับผลกระทบ โดยประสานความร่วมมือกับหน่วยงานจังหวัดและกระทรวงเกษตรและสหกรณ์
ชุดตรวจดังกล่าวจะช่วยให้ประชาชนและเกษตรกรสามารถตรวจสอบน้ำอุปโภคบริโภค น้ำที่ใช้ในการเกษตร ดิน และผลผลิตทางการเกษตรได้ด้วยตนเองในเบื้องต้น เพื่อลดความกังวลเกี่ยวกับการใช้น้ำ ตลอดจนสร้างความเชื่อมั่นให้ผู้บริโภคและผู้รับซื้อผลผลิตจากพื้นที่
3.ออกแบบฝายชะลอน้ำเพื่อดักจับตะกอนปนเปื้อนสารพิษ พร้อมประเมินผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม
จากผลการวิจัยที่พบว่าสารหนูส่วนใหญ่ไหลปะปนมากับตะกอนในน้ำ สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.) จะนำข้อมูลสภาพแม่น้ำและขนาดตะกอนที่ตรวจพบจริง มาใช้วิเคราะห์และออกแบบฝายชะลอน้ำสำหรับดักจับตะกอนที่ปนเปื้อนสารพิษ
โดยใช้โปรแกรมจำลองทางคณิตศาสตร์ MIKE HYDRO ร่วมกับ DHI เพื่อคำนวณและออกแบบโครงสร้างให้สามารถดักจับตะกอนได้อย่างมีประสิทธิภาพ พร้อมกำหนดแนวทางกำจัดตะกอนปนเปื้อนอย่างปลอดภัย รวมถึงประเมินผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นอย่างรอบด้าน เพื่อป้องกันไม่ให้มาตรการดังกล่าวก่อปัญหาน้ำท่วมหรือส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมเพิ่มเติม
4.จัดทำแผนที่พื้นที่เสี่ยงปนเปื้อน พร้อมใช้ห้องปฏิบัติการขั้นสูงตรวจพิสูจน์แหล่งที่มาของสารพิษ
กระทรวง อว. จะจัดทำแผนที่แสดงพิกัดพื้นที่เสี่ยงต่อการปนเปื้อนสารพิษอย่างละเอียด เพื่อใช้ในการเฝ้าระวัง ติดตามสถานการณ์ และแจ้งเตือนประชาชนในพื้นที่เสี่ยงได้อย่างตรงจุด
ขณะเดียวกัน จะใช้ห้องปฏิบัติการขั้นสูงของสถาบันวิจัยแสงซินโครตรอน ตรวจวิเคราะห์ตัวอย่างน้ำและตะกอนด้วยเทคนิคไอโซโทป เพื่อพิสูจน์แหล่งที่มาของสารปนเปื้อนให้มีความชัดเจนมากขึ้น โดยข้อมูลที่ได้จะนำไปใช้เป็นหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ประกอบการเจรจากับประเทศที่เกี่ยวข้อง เพื่อผลักดันการแก้ไขปัญหาที่ต้นเหตุอย่างยั่งยืน
ศ.ดร.ยศชนัน ระบุว่า การระดมนักวิทยาศาสตร์และผลงานวิจัยของกระทรวง อว. ลงไปแก้ไขปัญหาในครั้งนี้ เป็นส่วนหนึ่งของนโยบายที่ต้องการนำองค์ความรู้ด้านวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และนวัตกรรม มาใช้แก้ไขความเดือดร้อนของประชาชนให้เกิดผลอย่างเป็นรูปธรรม โดยให้หน่วยงานด้านวิจัยทำงานร่วมกับหน่วยงานท้องถิ่นและประชาชนในพื้นที่อย่างใกล้ชิด
ทั้งนี้ เพื่อเร่งบรรเทาผลกระทบจากสารปนเปื้อน ฟื้นฟูการเข้าถึงน้ำสะอาด สร้างความเชื่อมั่นในการใช้น้ำและการประกอบอาชีพ ตลอดจนฟื้นฟูคุณภาพชีวิตของประชาชนในลุ่มน้ำกกและแม่น้ำสายโดยเร็วที่สุด














