รัฐบาลเอาจริงปราบขยะอิเล็กทรอนิกส์ ลุยตรวจโรงงานแล้ว 752 แห่ง

พบผิดกฎหมาย 375 แห่ง จับขยะพิษ 89 ตู้คอนเทนเนอร์ ตั้งเป้าเสนอ ครม. ธ.ค.นี้ เล็งเพิ่มโทษต่างชาติถึงขั้นเนรเทศ

วันนี้ (12 พ.ย. 69) ที่ทำเนียบรัฐบาล น.ส.ลลิดา เพริศวิวัฒนา รองโฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี เปิดเผยว่า ในการประชุมคณะกรรมการแก้ไขปัญหาขยะอิเล็กทรอนิกส์ ครั้งที่ 1/2569 ซึ่งมี นางศุภจี สุธรรมพันธุ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ เป็นประธานฯ ที่ประชุมเห็นชอบกลไกขับเคลื่อนการทำงานคู่ขนาน 3 ด้าน เพื่อเร่งแก้ไขปัญหาขยะอิเล็กทรอนิกส์และของเสียอันตรายอย่างเป็นระบบ ประกอบด้วย ด้านที่ 1 การตรวจสอบและปราบปราม โดยเร่งลงพื้นที่ตรวจสอบโรงงานและข้อร้องเรียน สกัดกั้นการนำเข้าผิดกฎหมาย และดำเนินคดีกับผู้กระทำผิด ด้านที่ 2 การควบคุมการนำเข้าและส่งออก เพื่อป้องกันการลักลอบนำขยะอิเล็กทรอนิกส์และของเสียอันตรายเข้าประเทศผ่านสินค้ากลุ่มเสี่ยง และด้านที่ 3 การปรับปรุงกฎหมายและบทลงโทษ เพื่อปิดช่องว่างทางกฎหมายและเพิ่มประสิทธิภาพการบังคับใช้ในระยะยาว

ทั้งนี้ ประธานที่ประชุมเน้นย้ำว่า มาตรการทั้งหมดต้องสามารถนำไปปฏิบัติและควบคุมได้จริง ไม่ใช่เพียงการกำหนดกฎเกณฑ์ที่เข้มงวดแต่ไม่สามารถบังคับใช้ได้ โดยตั้งเป้าหมายเสนอคณะรัฐมนตรี (ครม.) พิจารณาภายในเดือน ธ.ค. 2569

น.ส.ลลิดา กล่าวต่อว่า สำหรับผลการดำเนินงานเชิงรุก กระทรวงอุตสาหกรรมได้จัดชุดปฏิบัติการบูรณาการระหว่างกรมโรงงานอุตสาหกรรมและสำนักงานอุตสาหกรรมจังหวัด จำนวน 50 ทีม ลงพื้นที่ตรวจสอบโรงงานลำดับที่ 105 และ 106 แล้ว 752 แห่ง จากเป้าหมายตามฐานทะเบียนทั้งหมด 3,049 แห่ง พบโรงงานไม่ปฏิบัติตามพระราชบัญญัติโรงงาน จำนวน 375 แห่ง และออกคำสั่งทางปกครองรวม 470 คำสั่ง โดยส่วนใหญ่เป็นคำสั่งให้ปรับปรุงแก้ไขตามข้อบกพร่องที่ตรวจพบ ไม่ใช่การสั่งปิดโรงงานทั้งหมด ขณะที่มีคำสั่งให้ปิดโรงงานเพื่อปรับปรุง 8 แห่ง และเพิกถอนใบอนุญาตโรงงานแล้ว 1 แห่ง เนื่องจากฝ่าฝืนคำสั่งหยุดประกอบกิจการอย่างร้ายแรง

ทั้งนี้ กระทรวงอุตสาหกรรมยืนยันว่าจะติดตามการแก้ไขของโรงงานภายในระยะเวลาที่กำหนดอย่างเคร่งครัด โดยจะไม่ผ่อนผันขยายเวลาให้แก้ไขซ้ำอย่างไม่มีเหตุผล หากโรงงานที่ถูกสั่งให้ปรับปรุงยังไม่ดำเนินการเมื่อครบกำหนด จะพิจารณาสั่งหยุดประกอบกิจการ และหากยังฝ่าฝืนคำสั่งหยุดเพื่อแก้ไข จะพิจารณาเพิกถอนใบอนุญาตตามขั้นตอนของกฎหมาย พร้อมกำชับให้แยกประเภทความผิดและผลการดำเนินการอย่างชัดเจน เพื่อให้ประชาชนสามารถติดตามผลการบังคับใช้กฎหมายได้อย่างเป็นรูปธรรม

น.ส.ลลิดา กล่าวอีกว่า ด้านกรมศุลกากรรายงานผลการสกัดกั้นการนำเข้าผิดกฎหมาย ระหว่างวันที่ 1 ต.ค. – 9 พ.ย. 2569 สามารถจับกุมได้รวม 89 ตู้คอนเทนเนอร์ น้ำหนักประมาณ 1.9 ล้านกิโลกรัม โดยบูรณาการการตรวจสอบร่วมกับกรมโรงงานอุตสาหกรรมและกรมควบคุมมลพิษ เพื่อป้องกันการสำแดงสินค้าอันเป็นเท็จ การลักลอบนำขยะอิเล็กทรอนิกส์ปะปนมากับเศษโลหะ และการเปลี่ยนพิกัดสินค้าเพื่อหลีกเลี่ยงการตรวจสอบ

ขณะเดียวกัน กรมควบคุมมลพิษร่วมกับชุดปฏิบัติการเฉพาะกิจของกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ลงพื้นที่ตรวจสอบเรื่องร้องเรียนและปัญหามลพิษในพื้นที่ภาคตะวันออกแล้ว 7 กรณี ครอบคลุมทั้งการลักลอบทิ้งของเสีย การตรวจสอบโกดังที่พบวัสดุและอุปกรณ์เข้าข่ายขยะอิเล็กทรอนิกส์ รวมถึงโรงงานที่ไม่มีใบอนุญาต โดยได้ประสานหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเพื่อสั่งหยุดกิจการ ยึดอายัดเครื่องจักร และร้องทุกข์กล่าวโทษตามข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี นอกจากนี้ ยังเตรียมส่งต่อกรมสอบสวนคดีพิเศษ (ดีเอสไอ) ในกรณีที่พบของกลางจำนวนมาก เพื่อให้การตรวจสอบนำไปสู่การดำเนินคดีอย่างจริงจัง

น.ส.ลลิดา กล่าวต่อว่า สำหรับมาตรการควบคุมการนำเข้าและส่งออก ที่ประชุมได้รับทราบข้อเสนอการควบคุมการนำเข้าเศษเหล็ก เศษอะลูมิเนียม และเศษทองแดง โดยพิจารณากำหนดหลักเกณฑ์เกี่ยวกับสิ่งปนเปื้อน การกำหนดให้มีหนังสือรับรองจากประเทศต้นทาง คุณสมบัติของผู้นำเข้า และการตรวจสอบร่วมกันระหว่างกรมศุลกากร กรมโรงงานอุตสาหกรรม และกรมควบคุมมลพิษ

นอกจากนี้ ยังมีข้อเสนอห้ามส่งออกเศษโลหะบางประเภท เพื่อสงวนวัตถุดิบไว้ให้ภาคอุตสาหกรรมภายในประเทศ โดยต้องศึกษารายละเอียดและข้อยกเว้นให้เหมาะสมกับการใช้งานจริง ซึ่งที่ประชุมเห็นชอบให้คณะทำงานที่มีอธิบดีกรมศุลกากรและอธิบดีกรมการค้าต่างประเทศเป็นประธานร่วม เร่งจัดทำรายละเอียดมาตรการดังกล่าว และเสนอต่อคณะกรรมการแก้ไขปัญหาขยะอิเล็กทรอนิกส์ภายในสัปดาห์ที่ 4 ของเดือน พ.ย. 2569 ก่อนเสนอผ่านคณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติและ ครม. ตามขั้นตอน โดยตั้งเป้าดำเนินการให้แล้วเสร็จภายในเดือน ธ.ค. 2569

ทั้งนี้ การกำหนดมาตรการดังกล่าวต้องคำนึงถึงการป้องกันการหลีกเลี่ยงพิกัดสินค้า ความพร้อมในการตรวจสอบ และความจำเป็นด้านวัตถุดิบของอุตสาหกรรมรีไซเคิลควบคู่กันไป

น.ส.ลลิดา กล่าวอีกว่า สำหรับการขยายผลการปราบปรามในพื้นที่ ที่ประชุมมีมติให้เพิ่มการตรวจสอบโรงงานเถื่อนและสถานประกอบการนอกระบบทะเบียน โดยไม่จำกัดเฉพาะโรงงานที่ได้รับใบอนุญาตเท่านั้น พร้อมให้กระทรวงมหาดไทยประสานผู้ว่าราชการจังหวัด นายอำเภอ กำนัน ผู้ใหญ่บ้าน และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ร่วมเฝ้าระวังและแจ้งเบาะแสโรงงานผิดกฎหมาย รวมถึงจุดลักลอบทิ้งและฝังกลบกากอุตสาหกรรม ตามข้อสั่งการของนายกรัฐมนตรี

ทั้งนี้ จากข้อมูลสะสมระหว่างปี 2568–2569 พบจุดลักลอบทิ้งและฝังกลบกากอุตสาหกรรม รวมถึงขยะอิเล็กทรอนิกส์ ในพื้นที่ จ.ระยอง ชลบุรี ฉะเชิงเทรา และปราจีนบุรี มากกว่า 40 จุด มีของเสียสะสมกว่า 100,000 ตัน โดยหลายจุดกระจุกตัวอยู่บริเวณรอยต่อจังหวัดและพื้นที่คาบเกี่ยวกับจังหวัดสระแก้ว จึงจำเป็นต้องบูรณาการการตรวจสอบและบังคับใช้กฎหมายร่วมกันอย่างใกล้ชิด

ทั้งนี้ หากพบเจ้าหน้าที่ละเลยหรือบกพร่องในการปฏิบัติหน้าที่ ให้ตรวจสอบข้อเท็จจริงและดำเนินการตามกฎหมายและระเบียบวินัยอย่างรอบคอบและเป็นธรรม เพื่อให้การแก้ไขปัญหาเป็นไปอย่างโปร่งใสและมีประสิทธิภาพ

รองโฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี กล่าวอีกว่า ด้านการปรับปรุงกฎหมาย ที่ประชุมเห็นชอบกลไกการจัดตั้งคณะทำงานด้านกฎหมาย เพื่อศึกษามาตรการทางแพ่ง อาญา และปกครอง รวมทั้งทบทวนบทลงโทษให้สอดคล้องกับระดับความรุนแรงของผลกระทบที่เกิดขึ้น โดยให้เชื่อมโยงข้อเสนอกับร่างกฎหมายด้านการจัดการของเสียอุตสาหกรรมที่อยู่ระหว่างดำเนินการ ซึ่งมีหลักการสำคัญให้ผู้ก่อมลพิษเป็นผู้รับผิดชอบค่าใช้จ่าย และมีแนวทางจัดตั้งกองทุนเพื่อฟื้นฟูและเยียวยาผลกระทบที่เกิดขึ้นกับประชาชนและสิ่งแวดล้อม

อีกทั้ง ในที่ประชุมยังเห็นชอบให้ใช้ชุดตรวจสอบเรื่องร้องเรียนเดิมของกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมต่อไป เพื่อลดความซ้ำซ้อนในการปฏิบัติงาน พร้อมมอบหมายหน่วยงานที่เกี่ยวข้องหารือแนวทางตรวจสอบความบกพร่องของเจ้าหน้าที่ การเชื่อมโยงข้อมูลรับแจ้งเหตุ และกลไกการดำเนินคดีควบคู่กับการดำเนินการตามกฎหมายคนเข้าเมืองต่อคนต่างด้าวที่กระทำผิด โดยต้องพิจารณาอำนาจหน้าที่และขั้นตอนตามกฎหมายให้ชัดเจน

รองโฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี ระบุว่า รัฐบาลยืนยันจะเดินหน้าแก้ไขปัญหาขยะอิเล็กทรอนิกส์และของเสียอันตรายอย่างจริงจัง โดยจะไม่หยุดเพียงการตรวจพบหรือการออกคำสั่ง แต่ต้องติดตามให้มีการแก้ไขปัญหาอย่างต่อเนื่อง ดำเนินคดีกับผู้กระทำผิด และป้องกันไม่ให้เกิดการลักลอบนำเข้าหรือทิ้งของเสียซ้ำอีก โดยการทำงานทั้ง 3 ด้านจะช่วยให้รัฐบาลสามารถจัดการปัญหาได้ตั้งแต่ต้นทางถึงปลายทาง พร้อมยกระดับกฎหมายให้มีประสิทธิภาพ เพื่อไม่ให้ประเทศไทยกลายเป็นแหล่งรองรับขยะอันตรายจากต่างประเทศ ตลอดจนคุ้มครองสุขภาพของประชาชนและสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน

อย่างไรก็ตาม คณะกรรมการแก้ไขปัญหาขยะอิเล็กทรอนิกส์จะติดตามผลการดำเนินงานของหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และรายงานความคืบหน้าต่อนายกรัฐมนตรีทุก 15 วัน เพื่อให้การแก้ไขปัญหาเกิดผลอย่างเป็นรูปธรรมและดำเนินการได้อย่างต่อเนื่อง

เมื่อถามว่า ในส่วนของการเพิ่มบทลงโทษ ได้มีการกำหนดหรือไม่ว่าจะเพิ่มให้มีความรุนแรงมากน้อยเพียงใด น.ส.ลลิดา กล่าวว่า จะมีการเพิ่มโทษไปถึงขั้นเนรเทศ รวมถึงเพิ่มโทษทางอาญาด้วย

เมื่อถามย้ำว่า กรณีการเนรเทศจะเป็นการเนรเทศบุคคลใด น.ส.ลลิดา ระบุว่า เป็นการเพิ่มบทลงโทษสำหรับชาวต่างชาติที่นำเข้าขยะพิษ โดยจะเพิ่มความเข้มข้นของบทลงโทษให้หนักขึ้น ทั้งทางแพ่งและทางอาญา พร้อมบูรณาการการทำงานร่วมกันระหว่างกระทรวงต่าง ๆ ดังนั้น บทลงโทษจะมีความรุนแรงมากขึ้น ไม่ว่าจะเป็นมาตรการในส่วนของกระทรวงอุตสาหกรรม กระทรวงพาณิชย์ และกรมควบคุมมลพิษ